Bijbelwetenschappen

Waken is vechten tegen de slaap. Koffiedrinken, nootjes kauwen, frisse lucht inademen, voortdurend aan het werk zijn tegen die geweldloze, maar zeer opdringerige vijand van de slaap. Het is onze veeleisende roeping als gelovigen. Laat deze wereld je niet bedwelmen. Laat de continue branding van de actualiteit je niet in slaap brengen. Blijf de ware wereld verwachten, die deze wereld zal laten verdwijnen als een droom na het ontwaken.

De teksten voor deze zondag cirkelen rond de waarde van aardse bezittingen. Het meest illusieloos lijkt de kenschetsing ervan in Prediker 2. Het Hebreeuwse woord waarmee de waarde ervan wordt aangeduid is hèbhèl. De stam van dit woord hbhl heeft de betekenis van: lucht, adem, iets wat vervliegt. In het Hebreeuwse deel van de Bijbel komt deze stam 86 keer voor, waarvan 81 maal als zelfstandig naamwoord, en daarvan 38 keer in het boek Prediker. Prediker 2,1-11 wordt er in de verzen 1 en 11 als het ware door omlijst.

Onbeschaamd aandringen. Soms heeft zelfs God, die al onze gedachten en gebeden reeds kent, blijkbaar aansporing nodig om ook van onze motivatie overtuigd te raken.

In de lezingen voor vandaag ontmoeten we twee vrome, godsdienstig betrokken families: Elkana en zijn twee vrouwen, Hanna en Peninna (1 Sam. 1), en de zusters Maria en Marta die Jezus verwelkomen in hun huis (Luc. 10). Hun namen geven de verhalen meteen al een kader. Elkana’s naam suggereert een levitische afkomst, iemand bij wie godsdienst in het bloed zit. Peninna betekent ‘parel’, ‘koraal’, wat associaties oproept met de sterke vrouw (Spr. 31,10). Hanna betekent ‘gunst’, ‘genade’. Maria ‘geliefde’, of ‘rebel’, iemand die de traditie doorbreekt. Marta betekent ‘meesteres’, ‘heerseres’.

In Lucas 10,25 stelt een wetgeleerde de vraag wat hij moet doen om het eeuwige leven te beërven. Vlak daarvoor zegt Jezus dat vele koningen en profeten hebben willen zien wat zijn discipelen gezien hebben en hebben willen horen wat zij gehoord hebben, namelijk dat de boze geesten zich onderworpen hebben en Jezus de satan uit de hemel heeft zien vallen (vgl. 10,17-18). De doorbraak van het Koninkrijk Gods: armen worden opgericht, rijken worden ledig heengezonden.

De perikoop over de uitzending van de (tweeën)zeventig volgt onmiddellijk op Jezus’ onderwijs over de radicale levenswandel van de Mensenzoon en het even radicale karakter van de toewijding aan Gods heerschappij, waarvan de concrete vorm het navolgen van Jezus is (9,57-62). Ook de instructies voor de uitgezonden volgelingen liegen er niet om (vgl. ook de uitzending van de twaalf, 9,1-6). De dubbele uitzending – van de twaalf en de (tweeën-) zeventig – heeft zijn achtergrond in de dubbele oriëntatie van het Lucasevangelie: op Israël (twaalf) en de volkeren (zie de volkerenlijst, Gen. 10).

Tijdens zijn audiëntie van 11 augustus 2021 sprak paus Franciscus over de Tora. Teruggrijpend op Paulus stelde hij dat de wet (Tora) geen leven gaf. Ze was niet de vervulling van de belofte, aangezien ze niet in staat was haar te vervullen… Zij die leven zochten, moesten naar Christus kijken en de belofte die in Hem vervuld was.

Als Ruth een deeltje in de Bouquetreeks was geweest, had het idyllische boerenverhaal over het arme meisje dat de gunst verwerft van de rijke landbezitter wel kunnen eindigen in hoofdstuk 3. Waarom moet de complicerende factor van die losser er nog bij gehaald worden? Waarom zo ingewikkeld verteld over de geboorte van die zoon?

God staat klaar voor zijn volk. Met uitgestoken handen. Hij antwoordt zelfs hun die niet vragen. Dit spel van aantrekken en afstoten is de ondertoon in de perikopen van deze zondag. In de grondtekst van de Jesajalezing gaat Gods reactie zelfs vooraf aan de afwijzende houding van zijn volk.