Bijbelwetenschappen

Het tempo waarmee Henk Bakker theologisch en kerkelijk Nederland blijft verrassen met inzichtgevende boeken is bewonderenswaardig. Dit boek is bedoeld als opvolger bij zijn boek Jezus uit 2021, waarin hij vooral benadrukte dat Jezus een Jood was. In een reactie op dat boek prees ik indertijd die insteek, die in het verleden nogal eens heeft ontbroken. Ik maakte er ook kritische opmerkingen bij: Bakker wees resoluut theologische reflectie op het God-zijn en mens-zijn van Jezus af zonder zelf een alternatief te bieden. En is Jezus nu zelf God, of is Hij toch net iets minder dan God? 

De teksten van de Achtste Kerstdag vinden hun verband en samenhang in het krachtenveld van de Naam. De woorden uit Lucas 2:21 in de versie van de NBV, ‘toen er acht dagen verstreken waren’, ademen met het ‘verstreken’ een te grote toevalligheid. Passender lijkt hier een meer letterlijke vertaling met ‘vervuld’ of ‘volgemaakt’, want precies op deze dag vindt volgens het voorschrift de besnijdenis en naamgeving van het Kerstkind plaats. De wet wordt zo vervuld met het roepen van de Naam die betekent ‘de Heer redt’.

Er lijkt geen leven meer te zijn in de tronk. De leider van het volk functioneert niet meer. In deze situatie plaatst Jesaja zijn laatste messiaanse lied. Anders dan in 9:6 wordt de naam van David niet meer genoemd. Jesaja neemt hier zelfs afstand van de heersende dynastie. In plaats van David wordt Isai genoemd. Het nieuwe dat zal komen, gaat achter het koningschap terug. Uit deze tronk ontstaat een nieuwe telg die niets met het koningschap te maken heeft.

De Eeuwige ingebroken in de tijd, de Allerhoogste afgedaald om zich te laten ontmoeten, God in de wereld. Meer dan woorden lenen zich beelden en metaforen om Epifanie te vertellen. Uit de schatkist van de traditie dient zich de lichtmetafoor aan en het beeld van de intocht van koning JHWH in Jeruzalem, luister en majesteit. Want Epifanie is voor het oog. Niet beeldloos geloven. Zien. En al ziende getuige worden.

In Handelingen komen we het verhaal tegen waarin Stefanus gestenigd wordt, het lijkt vrij plotseling te gebeuren: een soort lynch partij. Is dat ook echt zo als we naar het verhaal en de gebruiken rondom stenigingen kijken? Ruben van Wingerden neemt ons mee in de wereld van een bekende executie: de steniging.

Stefanus is een figuur die de bijbellezer slechts in het boek Handelingen tegenkomt. Een korte en kleine rol lijkt hij te hebben op het toneel. Toch is het een persoon waar veel over te schrijven valt, want wat komen we in die verzen over hem te weten?

Hoe lang nog?’ (Psalm 80:5) is de typische vraag van wie snakt naar een toekomstperspectief. Telkens opnieuw hopen gelovigen hierbij op een bevrijdende tussenkomst van God. Als de christengemeenschap woorden zoekt voor hun goede nieuws, grijpt men terug naar ideeën en beelden uit eeuwenoude psalmen en profetische teksten. Eens moet er toch een einde komen aan oorlog, uitbuiting, verdrukking. Eens zal God het lot van zijn volk ten goede keren. Dit moment, geeft de lucaanse gemeenschap aan, is nu aangebroken in de geboorte, het leven, sterven en verrijzen van Jezus.

Tijdens de Advent lezen we uit Lucas 1 en 2. Toen deze teksten geschreven werden bestond het Kerstfeest nog niet. Het perspectief is dan ook niet de geboorte, maar Pasen. Lucas 1-2, als een inleiding op het Evangelie, eindigt met het Paasfeest, zoals Lucas 24 het Evangelie afsluit met Pasen. De lofzang van Zacharias in Lucas 1:68-79 – het Benedictus – laat zich lezen als een vooruitblik op de eerste morgen, ‘een vroege Pasen’, zoals Niek Schuman het ooit noemde.

Het verhaal van Jezus’ geboorte kan op het eerste gezicht simpel lijken. Vooral wanneer je, zoals ik, bent opgegroeid in een kerk en cultuur waar het ontelbare malen verteld, uitgebeeld en uitgespeeld is. Het verhaal van de geboorte van een kind dat in moeilijke omstandigheden ter wereld komt, bezocht door arme herdertjes en toegezongen door een hemels koor van engelen. Een verhaal over vrede op aarde en mensen van Gods welbehagen.