Soms is de kerk net een musical

Gen Z lijkt meer interesse te hebben in religie, klopt aan bij kerken en staat open voor zingevingsvragen. Hun mentale gezondheid gaat achteruit door prestatiedruk, sociale media, oorlogsdreiging, klimaatcrisis en woningnood. Stevige uitspraken. Maar wat is het perspectief van de jongeren zelf? Hoe ervaren zij de aan hen toegeschreven ‘zoektocht naar zin’? Nathan en Rozamaryn, de Jonge Theologen der Nederlanden, schrijven elke maand een column over wat hun eigen generatie beweegt. Deze maand de column van Nathan over musicals.

Ik kom uit een theatraal gezin. Naast een muzikale opvoeding hebben we ook altijd iets met het podium gehad. Mijn zusjes en ik hebben meegedaan aan verschillende amateurproducties van bekende musicals, met wisselend succes. De meeste van mijn vrienden uit die tijd hebben van het podium hun werk gemaakt. Mijn beide zusjes hebben hetzelfde virus te pakken en studeren voor musicalperformer. Ik ben uiteindelijk toch de theologie ingerold. Menig psycholoog zou daar een interessante analyse van kunnen maken over mijn verborgen verlangens, ik geef toch liever mijn gebrekkige dansvaardigheden de schuld.

Twee keer bidden

Wat musicals voor mij zo aantrekkelijk maken, is dat ze zo heerlijk absurd zijn. Ik kan met mijn hersenen prima beargumenteren dat het onlogisch is om midden in een ruzie te gaan zingen, en toch klopt het gevoelsmatig als ik een show bezoek. De beste musicals gaan verder dan alleen het absurde, maar vertellen in het absurde een verhaal wat een spiegel is voor het ‘echte’ leven. Vaak wordt door de uitvergroting van de personages en problemen een vinger op de zere plekken van onze samenleving gedrukt. Juist in het zingen kan zoiets extra krachtig overkomen. Zoals een gevleugelde uitspraak in de musicalwereld gaat: ‘als je niet weet wat je moet zeggen, zing het dan!’ Het is een van de vlakken waar theologie en theater elkaar raken. Want dezelfde uitspraak zou kunnen gelden voor het gebed. Augustinus heeft ooit gezegd dat zingen twee keer bidden is, en wie ben ik om Augustinus tegen te spreken?

Als je niet weet wat je moet zeggen, zing het dan!

Heathers

Het voordeel van familie in de musicalwereld is dat je geregeld een uitvoering te zien krijgt. Zo studeerde mijn ene zusje laatst af met een uitvoering van de musical Heathers. Het is een musical over het leven op een middelbare school in Amerika. Ik zei net al dat musicals vaak absurd zijn, maar Heathers verheft die absurditeit tot de derde macht. Er wordt gevloekt, gescholden, er is seksueel grensoverschrijdend gedrag, moord en zelfdoding (of pogingen daartoe). Kortgezegd: veel ellende, weinig verlossing en dankbaarheid. Alle onzekerheden, tegenstrijdigheden en angsten die een tienerleven kunnen betrekken komen aan bod. Schrijnend in de musical is voor mij de rol van de volwassenen: docenten en ouders hebben allemaal goede bedoelingen, vragen bezorgd wat er aan de hand is en zetten zelfs academisch verantwoorde groepstherapieën op. De volwassenen denken te weten wat goed is voor de tieners, maar ze weten de jongeren maar niet te bereiken. Er is geen enkele werkelijke verbinding tussen de volwassenen en de jongeren. Dat maakt het pijnlijk om naar te kijken.

Schrijnend in de musical is voor mij de rol van de volwassenen.

Spiegel

En toch geloof ik dat het goed is om juist naar dit soort shows te kijken, hoe schurend de vorm ook aan kan voelen door de taal of wat er gebeurt. Mijn ziel doet ook zeer bij elke vloek, maar het geeft een blik op de werkelijkheid die misschien niet iedereen deelt, maar waar wel een gesprek uit kan ontstaan. Want klonk die beschrijving van de volwassenen niet enigszins bekend in de oren? Is het in de kerken niet soms net zo? Er wordt vaak gepraat over jongeren, er worden zorgen geuit dat ze maar niet naar de kerk komen, er worden ‘hippe’ initiatieven opgezet maar er komt maar niemand op af. Er wordt vaak wel gehoord, maar niet geluisterd naar de behoeften van de jongeren.

Het zal er in kerken niet zo gek aan toe gaan als in Heathers, hoop ik, maar in de absurditeit van de musical worden we voor een spiegel geplaatst: weten de mensen die de besluiten maken óver jongeren ook wat er ín de jongeren omgaat? Willen we hun verhalen, zorgen en input waarderen op een manier die bij hen past? Dat is vaak niet een brainstorm, vergadering of e-mailbijlage. Hoe dan wel, dat zul je de jongeren in je omgeving toch echt zelf moeten vragen. Wellicht zullen we wat vaker moeten zingen wat we niet kunnen zeggen, of moeten we meer TikTok-dansjes doen. Al hoop ik dat laatste niet. Daarvoor kan ik toch echt te slecht dansen.

Nathan Troost-Van Diggelen is 24 jaar en woont in Zwolle. Hij studeerde Theologie in Groningen en volgt nu de predikantsmaster aan de PThU in Utrecht. Zijn interesseveld is met name de historische en systematische theologie.

Lees ook