In de kerk is de leiding van gemeenten en kerk toevertrouwd aan ambtelijke vergaderingen, vergaderingen waarin predikanten, ouderlingen en diakenen samenkomen (art. VI-1). De leiding is niet toevertrouwd aan losse personen, maar aan vergaderingen. Het leiding geven is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Dit geldt binnen de gemeente en ook tussen de gemeenten onderling en in heel de kerk. Plaatselijk is de leiding toevertrouwd aan de kerkenraad, binnen de classis aan de classicale vergadering en landelijk aan de generale synode (art. VI-2). We noemen dit het presbyteriaal-synodale stelsel.

In art. IV wordt gesproken over de roeping van de gemeente. Dit wordt wel aangeduid als het ambt van alle gelovigen. In art. V gaat het vervolgens over het openbare ambt van Woord en Sacrament. Naast de taak die alle gelovigen hebben, worden mensen in het bijzonder aangewezen dit openbare ambt te dragen (art. V-1). Met de term ‘openbare ambt’ wordt aangeduid dat de dragers van het ambt kenbaar zijn, en dat dit ambt gericht is op de openbaarheid. Het Woord van God dient niet alleen binnen de kerk, maar in heel de wereld te worden bekendgemaakt. Dit ambt is van Christuswege gegeven. Hiermee belijdt de kerk dat Christus zelf dit openbare ambt aan de kerk geeft en zo mensen roept ‘om de gemeente bij het heil te bepalen en bij haar roeping in de wereld te bewaren’ (art. V-1).

Net als de aanduiding ‘kerkelijke rechtspraak’ klinkt ‘bezwaren en geschillen’ nogal zakelijk. Dat geldt ook voor de bewoordingen in het grondleggende art. XIV-1 KO: ‘Bezwaren en geschillen voor de behandeling waarvan in de orde van de kerk niet een afzonderlijk orgaan of een bijzondere wijze van behandeling is aangegeven, worden voorgelegd aan de daartoe aangewezen colleges.’ Het riekt bovendien naar onenigheid en conflict. De meesten in de kerk blijven er daarom liever verre van. Hoe begrijpelijk een dergelijke houding ook mag zijn, soms lukt het gewoonweg niet om het met elkaar eens te worden.

De classicale vergadering geeft leiding aan het leven en werken van de classis en geeft daarin gestalte aan de verantwoordelijkheid van de gemeenten voor elkaar en voor de gehele kerk, alsmede aan de verantwoordelijkheid van de kerk voor de gemeenten (art. VI-4). Met deze woorden uit de Romeinse artikelen wordt de betekenis van de classicale vergadering tot uitdrukking gebracht. Gemeenten in een bepaald gebied (de classis) hebben verantwoordelijkheid voor elkaar.

Dit hoofdstuk brengt ons bij het hart van de zaak, als het om de gemeente gaat: de gemeente komt samen in de eredienst, allereerst op de zondagen (ord. 5-1-1). Daar vindt ‘de lezing van de Heilige Schrift en de prediking van het Evangelie, de bediening en viering van de doop en het avondmaal, de dienst van lofzang en gebed en de dienst van barmhartigheid en gerechtigheid’ plaats (art. VII-1 KO). Daar ligt het basso continuo van het kerkelijk leven, elke zondag opnieuw. In dit hoofdstuk gaat het daarover, over Woorddienst en sacramenten, en over bijzondere vormen van eredienst.

Wat is een ‘gemeente’ nu eigenlijk? We zijn geneigd een gemeente allereerst te zien als een groep gelovigen met een zekere mate van organisatie. Dat klopt ook wel. Maar de kerkorde zet anders in. Daar wordt een gemeente als volgt gekarakteriseerd: Een gemeente is de gemeenschap die, geroepen tot eenheid, getuigenis en dienst, samenkomt rondom Woord en sacramenten (ord. 2-1-1). ‘Rondom Woord en sacramenten’ duidt op de verbondenheid met Christus, ‘geroepen tot’ op de taak van de gemeente in de wereld.

Alles hangt met alles samen (zie § 5.1). Missionaire, diaconale en pastorale arbeid van de gemeente en geestelijke vorming werken op elkaar in. Na in het vorige hoofdstuk de gemeenteopbouw in pastoraat, catechese, jeugdwerk, vorming en toerusting, e.d. te hebben besproken, richten we nu de blik op de omgeving waarin zich dit alles afspeelt, en daarmee allereerst op diaconaal werk en missionaire presentie.

De procedure voor de verkiezing en beroeping van een gemeentepredikant wordt beschreven in ord. 3-3,4. De Gids voor het beroepingswerk geeft daarbij goede praktische richtlijnen.

Elke ambtsdrager kan gevraagd worden lid te worden van de generale synode. Dan kom je in een vreemde maar boeiende wereld terecht. In dit hoofdstuk gaat het daarover, vooral vanuit het perspectief van de leden van de synode: waar krijg je dan mee te maken?